6 czerwca 2014 at 12:19

Po rozmowach w Gminie powiemy – lepiej być nie mogło! Otrzymaliśmy listy poparcia od Wójta Gminy Stare Babice oraz od Związku Oficerów Rezerwy RP. Również wczoraj złożyliśmy do MWKZ i SKZ pismo, które tu zamieszczam. Teraz czekamy na odpowiedź od konserwatora.

 

Stare Babice, dn 5.06.2014

Mazowiecki Wojewódzki

Konserwator Zabytów

ul. Nowy Świat 18/20
00-373 Warszawa

 

Podanie

            Stowarzyszenie Park Kulturowy Transatlantycka Radiotelegraficzna Centrala Nadawcza zwraca się z uprzejmą prośbą o:

1)       podjęcie działań w celu wpisania zespołu reliktów Transatlantyckiej Radiotelegraficznej Centrali Nadawczej do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Stołecznego Warszawy oraz Gminnej Ewidencji Zabytków w gminie Stare Babice,

2)      zgodnie z artykułem 9 ustęp 1 i 2 ustawy „o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami” z dnia 23 lipca 2003 roku, z późniejszymi zmianami, wpisania z urzędu rzeczonych reliktów oraz ich otoczenia do rejestru zabytków,

3)      oznaczenia w AZP całości Lasu Bemowskiego jako pola bitwy z 1939 roku.

Jednocześnie podkreślamy, że w naszej opinii opisywany zespół obiektów spełnia wymogi artykułu 6 ustęp 1 punkty a, e i h ustawy „o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami”
z dnia 23 lipca 2003 roku, z późniejszymi zmianami.

W związku z brzmieniem artykułu 7 ustęp 3 ustawy „o lasach” z dnia 28 września 1991 roku sugerujemy, aby całe działki leśne zostały wpisane do rejestru zabytków bądź wszystkie pozostałości byłej Transatlantyckiej Radiotelegraficznej Centrali Nadawczej zostały wpisane do rejestru jako zabytki archeologiczne.

 

Uzasadnienie

            Transatlantycka Radiotelegraficzna Centrala Nadawcza nazywana potocznie Radiostacją Babice była największą i najnowocześniejszą inwestycją radiokomunikacyjną
II Rzeczpospolitej. Naród Polski podejmując olbrzymi wysiłek finansowy i inżynieryjny już w 1923 roku za jej pomocą uzyskał bezpośrednią łączność radiową praktycznie z całym światem.

Transatlantycka Radiotelegraficzna Centrala Nadawcza była jedną z kilkunastu tego typu instalacji na świecie. Należy jednak zaznaczyć, że była ona najsilniejsza i najprawdopodobniej największa. Bliźniaczy obiekt (posiadający jedynie 6, a nie 10 masztów jak w przypadku Radiostacji Babice) znajduje się w Szwecji w miejscowości Grimeton w gminie Varberg i jest wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Od 8 do 26 września 1939 roku, na terenie zachodniego przedpola Warszawy trwały walki obronne. Tak zwana Reduta Babice oparta między innymi o teren radiostacji w literaturze nazywana jest Warszawskimi Termopilami. W rejonie walk zginęło kilkuset polskich żołnierzy. Dlatego teren Transatlantyckiej Radiotelegraficznej Centrali Nadawczej jest ściśle związany z historią Polski a zarazem jest miejscem uświęconym krwią obrońców Warszawy.

Niemcy podczas okupacji używali rzeczonej instalacji do kontaktowania się z okrętami podwodnymi operującymi na Oceanie Atlantyckim. 16 stycznia 1945 roku w przeddzień wyzwolenia Warszawy, bez wyraźnego uzasadnienia względami strategicznymi, Niemcy wysadzili w powietrze całą instalację.

Do naszych czasów zachowało się wiele reliktów związanych bezpośrednio z instalacją oraz jej obroną. Są to między innymi:

– 3 stróżówki zachowane w dobrym bądź bardzo dobrym stanie (jedyne znane nam tego typu obiekty w Polsce, będące unikatami w skali europejskiej),

– 36 stóp fundamentowych pod maszty radiostacji,

– fundamenty pod okablowanie i cewki strojeniowe,

– 3 masy odciągowe,

– relikty wysadzonego w powietrze budynku nadawczego,

– zespół niemieckich umocnień ziemnych z wpisanymi w nie dwoma schronami betonowymi, potocznie zwanymi kochbunkrami,

– pozostawiony od czasów wojny zespół przeszkód przeciwpancernych.

Zachowało się również wiele innych elementów szczegółowo opisanych w załączonym katalogu.

Dodatkowymi argumentami, uzasadniającymi nasze podanie, a świadczącymi o istotnych i szerokich wartościach pozostałości po Radiostacji Babice, są:

– stabilny stan zachowania opisywanych reliktów oraz położenie na gruntach o uregulowanym statusie prawnym (należących do Skarbu Państwa w administracji Nadleśnictwa Jabłonna), co ułatwi podjęcie skutecznej ochrony oraz działań konserwatorskich,

– opisywana instalacja stanowi jedną z podstaw tożsamości historycznej mieszkańców gminy Stare Babice,

– lokalizacja zespołu zabytków, ówcześnie najsilniejszej na świecie instalacji radiokomunikacyjnej na granicy m. st. Warszawy i Gminy Stare Babice, ułatwi promocję wartości związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego, zabytków techniki oraz krajobrazu historycznego.

Wpis reliktów Transatlantyckiej Radiotelegraficznej Centrali Nadawczej do gminnych ewidencji zabytków oraz rejestru zabytków otworzyłby szeroki wachlarz możliwości związanych z promocją mikroregionu Powiatu Warszawa-Zachód oraz dzielnicy Bemowo, a także samej stolicy. Pozwoliłoby to również na edukację młodzieży, popularyzację zainteresowania historią oraz promowanie postaw patriotycznych i obywatelskich.

Jednocześnie brak uregulowania sytuacji formalno-prawnej uniemożliwia skuteczną ochronę, podejmowanie działań konserwatorskich, badawczych, edukacyjnych oraz promocyjnych; powoduje to również powolną utratę substancji zabytkowej. W połowie lat osiemdziesiątych XX w. zostały zniszczone stopy fundamentowe masztu nr 1 oraz jedna z mas odciągowych, natomiast pod koniec minionej dekady całkowicie zniszczono pozostałości elektrowni własnej opisywanej instalacji. Dodatkowo następuje powolna, ale niszczycielska i nieodwracalna degradacja w mikroskali, między innymi akty wandalizmu, erozja spowodowana czynnikami atmosferycznymi oraz niszczącym działaniem roślinności.

Stowarzyszenie Park Kulturowy Transatlantycka Radiotelegraficzna Centrala Nadawcza prowadzi konsultacje społeczne i instytucjonalne w celu utworzenia Parku Kulturowego na terenie byłej Transatlantyckiej Radiotelegraficznej Centrali Nadawczej.
W naszych działaniach spotykamy się z szeroko rozumianym poparciem ze strony władz samorządowych, lokalnych, społeczeństwa oraz środowisk akademickich. Administrator terenu, jakim jest Nadleśnictwo Jabłonna, nie wyraża żadnego sprzeciwu co do działań podjętych przez Stowarzyszenie, pozostawiając decyzję co do form ochrony i gospodarowania rzeczonymi obiektami odpowiedniemu administracyjnie Konserwatorowi Zabytków. Członkami Stowarzyszenia są w większości zawodowi archeolodzy, znawcy tematu i pasjonaci, co pozwala nam zaoferować pełną pomoc oraz współpracę merytoryczną przy pracach dokumentacyjnych.

Pozostałości Transatlantyckiej Radiotelegraficznej Centrali Nadawczej znajdują się zarówno w granicach administracyjnych m. st. Warszawy, na terenie dzielnicy Bemowo oraz w granicach gminy Stare Babice, stąd niniejsze pismo kierujemy zarówno do biura Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytów jak również do biura Stołecznego Konserwatora Zabytków.

Osobą odpowiedzialną za kontakt z ww. instytucjami  jest Pan Jarosław Chrapek
(nr. tel. 784831530; e-mail: stowarzyszenie@radiostacjababice.org), Przedstawiciel naszego stowarzyszenia.

 

Załączniki:

1)      Katalog obiektów Transatlantyckiej Radiotelegraficznej Centrali Nadawczej proponowanych do objęcia prawną opieką konserwatorską

2)      mapa poglądowa

3)      list intencyjny od Wójta Gminy Stare Babice

4)      list poparcia od Związku Oficerów Rezerwy RP

 

Przedstawiciel Stowarzyszenia

Jarosław Chrapek